De vrijwilliger en de 'ikke-ikke-cultuur'

Alphen heeft een vrijwilligerspas: als je een zekere mate van vrijwilligersgedrag vertoont, dan krijg je die pas, helemaal voor niks. Op vertoon van de pas krijg je zo hier en daar korting. "Vrijwilligers zijn goud waard en daarvoor moet je - als overheid - je waardering tonen!" wordt onder andere als motief voor het invoeren van de pas genoemd.

Toen ik van de pas hoorde, ontkiemde bij mij een zekere mate van weerstand tegen dit fenomeen. Waarom? Ik wist het niet; dat ding stond me gewoon tégen...... Zijn vrijwilligers dan niet belangrijk? Moet je dat niet waarderen dan? Natuurlijk wel, maar dáár zit het knelpunt niet. Waar dan wel? Ik vind dat moeilijk om daarvoor de juiste woorden te vinden. Maar laat ik een poging doen. Ik denk dat ik (inmiddels) weet waarom dat weerstandsgevoel ontstaan is.

De cultuur van het "ikke-ikke"

Volgens mij is één van de hele grote grondlijnen van het Christelijk geloof dat je er hoort te zijn voor de ander: "Gij zult liefhebben (......) en de naaste als jezelf". Zo vatte Jezus dat samen. In de Bergrede zei Hij: "datgene dat jij wilt dat de mensen jou doen, doe jij aldus met hen". Dat is een actieve opdracht, waar niemand zomaar omheen kan. Nu moeten we dit ook weer niet zó 'vertalen' alsof we 24 uur per dag, krampachtig en stresserig, onze naaste achterna moeten lopen. Deze zin in de Bergrede is geen oproep tot het zo snel mogelijk krijgen van een hartkwaal! Doe gewoon wat je kan op de plek waar je - niet toevallig - leeft.

Is dat (ook) de westerse cultuur? Nou nee. Het neo-liberale denken zit meer in de richting van 'survival of the fittest'. Een soort Darwiaans denken. Regel de boel vooral goed voor jezelf, kom voor jezelf op en het is alleen goed als inkomen, huis, auto, vakanties, enz, enz, groeien. En als je het niet redt? Nou jammer dan, dan gaat het net als in het dierenrijk......De sterkste overleven, de rest legt het loodje...

"Ja, maar ik ben ook nog vrijwilliger, hoor !", klinkt het bij de nog niet al te ver doorgeschoten consumenten. Alsof dat het de doorgeschoten "ikke-ikke" houding nog een beetje moet corrigeren. Is het een excuus geworden om het consumentisme toch nog een beetje te corrigeren? Een beetje de boel weer in balans brengen? Het houden bij het "ikke-ikke" en dié houding wat rechtbreien met wat (modieus) vrijwilligers werk, soms zelf in verre buitenlanden......Wat is je motief?

Is vrijwilligerswerk (wat is daarvan eigenlijk de definitie?) ofwel het omzien naar de ander dan niet iets 'abnormaals' geworden? Iets van: "Zó, zó ! Jij doet het allemaal toch maar!" Is het nu niet iets geworden van een 'bijzondere' maatschappelijke houding, omdat de meerderheid is weggezakt in een 'ikke-ikke'-cultuur? Gaan we niet iets wat behoort tot onze alledaagse opdracht, verheffen tot iets 'verhevens'? Schieten we niet door?

Natuurlijk weet ik dat er heel veel mensen - vaak op de achtergrond! - heel veel goed werk doen. Niets ten nadele van hen! En ik wil dat zeker niet even gemakkelijk 'afdoen' met een 'ze doen gewoon wat van het gevraagd wordt'. Dat zou zeer 'kort door de bocht' zijn.

Maar het is mijn overtuiging dat juist dié vrijwilligers niet zozeer geholpen zijn met een vrijwilligerspas, maar veel meer met een cultuurwijziging. Niet meer "ikke-ikke", maar een "wat jij wilt dat de mensen jou doen, doe jij hen evenzo". En een vrijwilligerspas gaat dát echt niet realiseren........ Helaas.....

Koos van Arkel

Voorzitter ChristenUnie Alphen aan den Rijn